De reuk van de rat

Je moet bij het bestrijden rekening houden met de goede reuk die ratten hebben. Niet met je blote handen aan vallen en klemmen zitten en ook zorgen dat de ratten je niet ruiken als je ze met het PCP-geweer aan het bestrijden bent.

Geurdetectie bij ratten

De neus Via de neusgaten komt de lucht binnen en stroomt over het reukepitheel waar de geursensoren in liggen. In een dun laagje slijm zitten dunne haartjes met specifieke geursensoren die bij prikkeling de informatie via neuronen doorgeven aan de hersenen. Met de neus kunnen ratten 500 tot 1.000 verschillende geuren ruiken.

Het vomeronasale orgaan (VNO). Dit orgaan, ook wel het orgaan van Jacobson genoemd, ligt in een doodlopend stukje van de neus en door het zich te verwijden en te vernauwen stoomt het slijm waarin de geurstoffen zijn opgelost. Deze geuren komen in dit slijm wanneer ratten aan de omgeving snuffelen en likken. Vooral feromonen worden met het VNO waargenomen. Een feromoon is een vluchtig molecuul dat boodschappen overbrengt tussen individuele organismen van eenzelfde soort. Met het VNO-orgaan kunnen ratten 10 tot 100 verschillende geuren ruiken.

Betekenis van geursignalen

De chemische afscheidingen bevatten heel veel informatie. Aan de hand van geuren in afscheidingen zoals urine kunnen ratten het volgende te weten komen over het dier dat de geur heeft geproduceerd:

• geslacht: via de geur kan een rat bepalen of de geurstoffen van een mannetje of een vrouwtje afkomstig zijn.
• voortplantingsstatus: bij producten van de urine door een vrouwtje kunnen ratten bepalen of ze klaar is om te paren, zwanger of zogend is.
• seksuele rijpheid: is geur afgegeven door een jong of een seksueel rijpe rat.
• dezelfde kolonie of niet: is de geur afgegeven door een rat die behoort tot de kolonie of is het afkomstig van onbekende dieren?
• sociale status: dominante ratten hebben een andere geur dan ondergeschikte individuen.
• individuele herkenning: binnen de geur van de kolonie kunnen ratten ook nog de individuen van de kolonie onderscheiden.
• stressniveau: ratten onder stress geven een andere geur af dan als ze niet onder stress staan.

De geuren die een rat afgeven zijn dus erg individueel en spelen een belangrijke rol in de communicatie. 

Op welk gedrag geursignalen invloed hebben.

Er zijn vijf gebieden van gedrag waar geursignalen invloed op hebben

• paringsgedrag en de paring Dat de chemische signalen een essentiële rol spelen bij het paringsgedrag en de paring, blijkt wel uit het feit dat als de mannetjes geen informatie meer krijgen uit hun neus of het VNO-orgaan, ze niet meer kunnen paren. Dit speelt vooral jonge rammen parten. Een ervaren mannetjes kunnen nog wel tot paren komen, al verloopt dat moeilijker.
• agressie 
  • Zogende moeren vertonen meer agressie tegen vreemde ratten als ze hun reuk nog hebben in vergelijking met als ze hun reuk niet meer hebben.
  • Mannelijke ratten zijn wat agressief tegenover elkaar als ze een ontvankelijke moer ruiken, maar als hun reuk wegvalt, dan is er nauwelijks extra agressie bij het ruiken van zo'n loops moertje. 
• zogen In een artikel van Teigchr & Blass uit 1977 bleek dat de jongen alleen goed kunnen zogen bij de moeder als er de goede geursignalen zijn. Als de jongen geboren zijn, kunnen ze de tepels van de moeder vinden, omdat de moeder na de geboorte vruchtwater over haar tepels smeert. De jongen kruipen dan naar de vertrouwde geur en houden zich vast aan de tepel om te kunnen drinken. Een paar dagen later kunnen de jonge ratjes de tepels vinden door de geur van hun eigen speeksel. Haal je dat speksel weg, dan kunnen ze de tepels niet meer vinden.
• moederlijk gedrag De moeder verliest haar verzorgende gedrag naar de jongen toe als ze haar reuk verliest en als gevolg daarvan sterven haar jongen.
• keuze van voedsel Door geursignalen leren pasgeboren ratten via de moedermelk wat ze later in hun leven veilig kunnen eten. Als de jonge ratten ouder worden en zelfstandig op zoek kunnen gaan naar voedsel, wordt hun voedselkeuze beïnvloed door de geur van recent gegeten voedsel, die zich op de vacht, snorharen en adem van andere ratten bevindt.