Kan een rat goed tegen warm weer?

Hoe reguleert een rat zijn lichaamstemperatuur?

Een rat kan warmte op verschillende manieren kwijtraken. Dat gebeurt door straling, stroming van de lucht, geleiding en verdamping.

Bij lagere omgevingstemperaturen kan een rat warmte afgeven via bijvoorbeeld zijn huid, oren en staart. Zodra de omgevingstemperatuur steeds dichter bij de huidtemperatuur komt, wordt het moeilijker om op deze manieren warmte kwijt te raken. Verdamping wordt dan steeds belangrijker. Als de temperatuur van de huid eenmaal hoger is dan de omgevingstemperatuur, dan is de verdamping nog slechts de enige manier om warmte af te geven.

Maar daar zit bij een rat een groot verschil met de mens.

Ratten kunnen niet zweten!

Een rat heeft behalve een minimale hoeveelheid onder de voetzolen geen zweetklieren waarmee hij zich, zoals een mens, door zweten kan afkoelen. De rat moet dus andere manieren gebruiken om overtollige warmte kwijt te raken.

De staart speelt daarbij een belangrijke rol. De staart is vrijwel kaal en bevat veel bloedvaten. Bij warmte kunnen de bloedvaten in de staart zich verwijden (vasodilatatie). Er stroomt dan meer bloed naar de staart en daar kan warmte worden afgegeven aan de omgeving.
De oren zijn ook belangrijk bij de warmteafgifte. Door de grote oppervlakte en de geringe beharing kan daar relatief gemakkelijk warmte worden afgegeven die via het bloed wordt aangevoerd. Dit werkt natuurlijk vooral zolang de omgeving nog koeler is dan het lichaamsoppervlak. Hoe warmer de omgeving wordt, hoe moeilijker het wordt om op deze manier voldoende warmte kwijt te raken.

Een rat heeft daarnaast nog een andere mogelijkheid: verdamping.

Bij hoge temperaturen produceren ratten meer speeksel en verspreiden ze dat over hun vacht tijdens het poetsen. Wanneer dat vocht verdampt, kost dat energie en wordt er warmte aan het lichaam onttrokken. Daarmee kan een rat zichzelf enigszins koelen. Dit is echter minder efficiënt en heeft als nadeel dat er daarvoor voldoende vocht voor speeksel beschikbaar moet zijn.

Wanneer wordt het te warm?

Daar is geen exacte temperatuur voor te noemen die voor iedere rat geldt. De omstandigheden maken veel verschil. Een temperatuur van 30 graden met een hoge of lage relatieve vochtigheid maakt een groot verschil. Bij een hoge relatieve luchtvochtigheid is er nauwelijks meer vocht te verdampen en af te koelen, terwijl dit bij droge lucht nog wel mogelijk is.

Toch neemt bij temperaturen rond de 30 graden Celsius de warmtebelasting duidelijk toe. Bij nog hogere temperaturen wordt het voor een rat steeds moeilijker om zijn lichaamstemperatuur constant te houden. Onder experimentele omstandigheden blijkt dat ratten rond 30 graden al dicht bij de grens van hun thermische mogelijkheden kunnen komen. Daarom zou ik 30 graden niet als een harde grens willen zien waarbij iedere rat automatisch oververhit raakt. Het is wel een temperatuur waarbij de omstandigheden voor een rat serieus bedreigend worden.

De rat heeft dan eigenlijk maar één doel: zo weinig mogelijk extra warmte produceren en een koelere plek vinden. Bewegen kost energie en bij het verbranden van die energie ontstaat warmte. Bij warm weer kan het daarom gunstiger zijn om rustig te blijven en pas op pad te gaan wanneer het koeler wordt.

Veranderend gedrag van ratten tijdens warme dagen

Ik verwacht bij warm weer dan ook dat ratten hun gedrag aanpassen.

Andere tijden.
De bruine rat is van nature vooral 's nachts en rond de schemering actief. Warmte kan ervoor zorgen dat het verschil tussen de warme en koelere perioden van de dag nog belangrijker wordt als het overdag erg warm is.

Andere locaties.
Een rat die het te warm krijgt, heeft er belang bij om een koelere en beschutte plek op te zoeken. Dat kan bijvoorbeeld een hol, een slootkant, een kelder of een andere beschutte plaats zijn. Bruine ratten maken hun holen ook regelmatig langs slootkanten en andere plekken waar ze zich goed kunnen verstoppen.

Op zoek naar water en voedsel.
Als een vaste drinkplaats opdroogt of moeilijk bereikbaar wordt, zal een rat op zoek moeten naar een andere waterbron. Daardoor kunnen ratten soms op plekken verschijnen waar je ze normaal gesproken niet ziet. Ook kan het zijn dat door de droogte het gebruikelijke voedsel niet meer te vinden is, omdat de planten er niet meer groeien.

Minder bewegen op het warmste moment.
Een rat die overdag in de warmte blijft rondlopen, produceert zelf ook warmte. Het is dus logisch dat hij de warme uren zoveel mogelijk probeert te vermijden.

Het gedrag van ratten is daarbij niet overal hetzelfde. Dat zie ik zelf ook tijdens de bestrijding. Op de ene locatie zie ik ratten bijna uitsluitend 's nachts, terwijl ze op een andere locatie soms overdag tevoorschijn komen. De omstandigheden ter plaatse bepalen veel.

Zijn ratten nog te bestrijden bij warm weer?

Jazeker. Sterker nog: hoge temperaturen overdag betekenen niet dat er 's avonds geen rat meer te zien is.

Op woensdag 24 juni 2026 liep de temperatuur in delen van Nederland op tot ongeveer 34 graden. Na zonsondergang ben ik om ongeveer 23.00 uur op een melkveebedrijf aan het werk gegaan. De temperatuur was inmiddels gezakt naar ongeveer 23–25 graden. En de ratten waren er gewoon. Die avond heb ik daar 38 ratten bestreden.

Dat is natuurlijk geen wetenschappelijk onderzoek en ik wil mijn eigen waarneming ook niet als zodanig presenteren. Het laat wel mooi zien dat een zeer warme dag niet automatisch betekent dat ratten de hele nacht in hun schuilplaats blijven. Zodra de temperatuur na zonsondergang weer daalt, worden de omstandigheden voor de rat een stuk gunstiger. De rat kan dan weer op zoek naar voedsel en water.